Wiek XIX

Tradycje teatralne Radomia sięgają XVIII wieku. W latach 1718-1726 przy Kolegium Pijarów działał teatr amatorski. Teatr zawodowy najprawdopodobniej dawał przedstawienia w austerii, mieszczącej się przy ul. Lubelskiej (dziś Żeromskiego 2). Pierwsze udokumentowane informacje dotyczą budynku teatralnego: w 1809r. prefekt radomski otworzył teatr publiczny w kościele pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, znajdującym się przy ul. Nowospacerowej (obecnie Reja 7).

Historia teatru w Radomiu w XIXw. jest historią teatru prowincjonalnego, historią trup objeżdżających wiele miast. Radom leżał na trasie wędrówek towarzystw teatralnych poruszających się z Krakowa do Lublina, Kalisza, Płocka, Łodzi, z Warszawy i Łodzi do Kielc. Dzięki temu życie teatralne tutaj było intensywne. Niekiedy przedstawienia grane były przez pełny sezon. Przyjeżdżały najbardziej renomowane zespoły spośród wędrownych towarzystw: K. Skibińskiego, J. Pfeiffera, T.A. Chełchowskiego, J. Okońskiego, K. Nowińskiego, A. Trapszy, P. Ratajewicza, J. Teksla, J. Puchniewskiego, Cz. Janowskiego, E. Majdrowicza. Ilość wizyt świadczy o tym, że istniały szanse na stworzenie stałej sceny. Teatr mógł powstać przy poparciu społecznym lub inicjatywie jednostki, która zajęłaby się jego organizacją. Osobą najbardziej predysponowaną z racji doświadczeń i talentu był Karol Hoffman (przebywający w Radomiu w latach 1888-1894). Jednakże popadł on w konflikt z miejscowym środowiskiem, co pozbawiło go możliwości działania. Istotną przeszkodą był brak odpowiedniego budynku teatralnego. Wszystkie działające w tym czasie sceny (z największą mieszczącą się w Resursie Obywatelskiej) były prowizoryczne, budowane na przyjazd trupy i po jej wyjeździe rozbierane.

 
 

I połowa XX w.

Na początku XX w. ruch teatrów wędrownych osłabł. Ożywienie życia teatralnego nastąpiło po odzyskaniu niepodległości. Otworzono nowe sale teatralne, na występy gościnne przyjeżdżały zespołyK. Adwentowicza, M. Mrozińskiej, a także Teatr Narodowy, Teatr Wielki, Ateneum z Warszawy, Reduta J. Osterwy. Rozkwit przeżywały teatrzyki rewiowe i one cieszyły się w Radomiu największą popularnością. Chętnie oglądano również sztuki patriotyczne i występy znanych aktorów: S. Jaracza, M. Przybyłko-Potockiej, T. Frenkla, A. Węgierki, L. Sempolińskiego, A. Fertnera, K. Krukowskiego, E. Bodo.

W latach międzywojennych pojawiły się wreszcie w Radomiu próby utworzenia stałego teatru zawodowego. W 1916r. z inicjatywą taką wystąpił Jerzy Siekierzyński. W sali Ligi Kobiet wystawił m.in.: Pigmaliona Shawa, Klatwę Wyspiańskiego. Przedsięwzięcie nie powiodło się, słaby zespół aktorski nie przyciągnął publiczności.

W 1931 r. Bronisław Skąpski założył Teatr Województwa Kieleckiego z siedzibą w Radomiu (teatr rozpoczął faktycznie swoją działalnośc w marcu 1932 r.). Miał on dawać przedstawienia zarówno w Radomiu, jak i Kielcach i innych miastach na terenie województwa. Wystawiono m.in.: "Pana Damazego" Blizińskiego, "Grube ryby"Bałuckiego, "Moralność pani Dulskiej" Zapolskiej. Teatr ten utrzymał się tylko przez kilka miesięcy. Podobnie krótki żywot miał utworzony w listopadzie 1933 r. Teatr im. S. Żeromskiego. Jego działalność zainaugurowała premiera "Zaczarowanego koła" Rydla. Dyrekcję objęli Ryszard Łąciński i Tadeusz Olderowicz, ale już w lutym 1934 r. teatr przestał istnieć.

 
 

Radomska scena Teatru im. S. Żeromskiego w Kielcach

We wrześniu 1948r. powołano radomską scenę Teatru im. S. Żeromskiego w Kielcach. Mieściła się ona w Domu Kolejarza przy placu Zwycięstwa (obecnie placu Jagiellońskim).

Na inaugurację wystawiono Szklankę wody Scribe'a. Przygotowane premiery wymieniano ze spektaklami kieleckimi. Kierownikiem radomskiej sceny został na krótko, bo do grudnia 1948r. Mieczysław Pawlikowski. W latach 1952 - 1958 teatrem kieleckim kierowali Irena i Tadeusz Byrscy i był to jeden z najciekawszych okresów w dziejach tej sceny. W Radomiu wystawiono wtedy m.in.: Poemat pedagogiczny Makarenki, Komentarz do podróży Cocka Girardouxa, Fantazego Słowackiego, Norę Ibsena. W 1959r., za dyrekcji Haliny Gryglaszewskiej, powołano "małą" scenę. Mieściła się ona w Domu Esterki na Rynku i działała do 1961r. Obiema radomskimi scenami kierowała Jadwiga Marso. W 1965r. budynek Domu Kolejarza zamknięto i przeznaczono do kapitalnego remontu. Przedstawienia jednak odbywały się, a radomskiej scenie szefowali Bronisław Orlicz (1963/1964), Bohdan Czechak (1964- 1969), Jerzy Wasiuczyński (1969-1972).

 
 

Teatr Powszechny im. Jana Kochanowskiego

Dyrekcja Zygmunta Wojdana (1978-1991)

Teatr Powszechny im. Jana Kochanowskiego w Radomiu powołano 22 grudnia 1976r. Jego siedziba mieściła się w gmachu Urzędu Wojewódzkiego przy ul. Żeromskiego 53. Na początku działał jako instytucja impresaryjna, prezentując spektakle z innych ośrodków. W grudniu 1977r. wystawiono własną premierę, Zemstę Fredry w reżyserii Aleksandra Berlina, w której grali m.in.: Jolanta Lothe, Józef Nowak, Jan Ciecierski, Ryszard Pietruski. Działalność teatru ze stałym zespołem artystycznym inaugurowało przedstawienie Droga do Czarnolasu Maliszewskiego (premiera 10 listopada 1978r.). Dyrekcję teatru objął Zygmunt Wojdan. Zespół aktorski tworzyli: Maria Chruścielówna, Zofia Krajewicz, Małgorzata Leśniewska, Nina Mazgajska, Magdalena Radłowska, Grażyna Suchocka, Katarzyna Terlecka, Violetta Zalewska, Ryszard Balcerek, Hubert Bielawski, Borys Borkowski, Grzegorz Galiński, Jerzy Głębowski, Janusz Hamerszmit, Andrzej Kałuża, Cezary Kazimierski, Adam Krajewicz, Wiesław Krupa, Krzysztof Kursa, Bernard Michalski, Henryk Tomczyk, Zygmunt Wiaderny. Większość spektakli reżyserował Z. Wojdan. Wystawiał on głównie dramaty dające możliwość rozmowy o sprawach narodowych i społecznych: Wesele Wyspiańskiego, Horsztyński i Kordian Słowackiego, Szewcy Witkacego. Dramat współczesny reprezentowały takie tytuły jak: Karol, Zabawa, Drugie danie, Emigranci, Szczęśliwe wydarzenie, Policja Mrożka, Dacza i Okno Iredyńskiego, Król IV i Szachy Grochowiaka, Mein Kampf Taboriego. Repertuar Teatru uzupełniały wodewile: Romans z wodewilu Krzemińskiego, Jadzia wdowa i Żołnierz królowej Madagaskaru Tuwima. Sukces artystyczny i frekwencyjny odniosły spektakle prapremierowe: Sztukmistrz z Lublina Singera, Gałązka rozmarynu Nowakowskiego, Miłość czyli życie, śmierć i zmartwychwstanie zaśpiewane, wypłakane i w niebo wzięte przez Edwarda Stachurę.

 
 

Dyrekcja Wojciecha Kępczyńskiego (1991-1998)

14 grudnia 1991r. premierą Tanga Mrożka w reżyserii Z. Wojdana otworzono, budowany przez ponad 20 lat, nowy gmach teatru przy placu Jagiellońskim. Dyrekcję objął Wojciech Kępczyński.

Do 1 stycznia 1994r. teatr był instytucją państwową, od tego czasu przeszedł na utrzymanie miasta. Wojciech Kępczyński realizował formułę teatru otwartego na różnorodne formy działalności, w ciągu ośmiu lat dyrektorowania stworzył prężny ośrodek silnie promieniujący na miasto. W rozwoju instytucji to okres jej największego rozkwitu i wzmożonej aktywności. Dzięki realizacjom: Józef i cudowny płaszcz snów w technikolorze i Fame Radom stał się centrum musicalu, magnetyzując młodą widownię i przyciągając publiczność z całej Polski. W. Kępczyński wprowadził do repertuaru teatru wiele pozycji z West Endu i Broadway'u, skierowanych głównie do klasy średniej, były to np.: Hotel Westminster i Okno na parlament Cooneya, Nagłe zastępstwo Ludwiga, Seksualne perwersje w Chicago Mameta. Dbał także o repertuar klasyczny, do największych osiągnięć artystycznych należały przedstawienia: Antygona Sofoklesa w reż. Zbigniewa Brzozy, Wieczór Trzech Króli Shakespeare'a w reż. Jana Maciejowskiego, Panna Julia Strindberga w reż. Jacka Zembrzuskiego, Nocleg w Apeninach Fredry w reż. Jana Skotnickiego (sukces na Festiwalu Moniuszkowskim w Kudowie - Zdroju).

Drugim nurtem działalności teatru była systematyczna prezentacja najciekawszych spektakli powstałych w Polsce i zagranicą. Przyświecały temu cele edukacyjne, toteż pokazywane były różne formy i gatunki teatralne, poczynając od przedstawień dramatycznych, po baletowe, pantomimiczne, plastyczne, alternatywne. Występowali tu m.in.: Stary Teatr z Krakowa, Ateneum, Polski, Studio, Powszechny z Warszawy, Wrocławski Teatr Pantomimy, Polski Teatr Tańca - Balet Poznański, Zespół Janusza Wiśniewskiego, Scena Plastyczna KUL, Teatr Ósmego Dnia.

W. Kępczyński zainicjował też festiwale teatralne: Międzynarodowy Festiwal Gombrowiczowski, Radomski Tydzień Teatralny, Dni Fredrowskie - Konfrontacje Ogólnopolskie. Teatr Radomski specjalizował się w adaptacjach prozy Gombrowicza, wystawiono: Zbrodnię z premedytacją w reż. Zbigniewa Brzozy, Kosmos w reż. Waldemara Śmigasiewicza, Tancerza mecenasa Kraykowskiego w reż. Krzysztofa Warlikowskiego. Spektakle te należą do największych osiągnięć artystycznych teatru.

 
 

Dyrekcja Linasa M. Zaikauskasa (1998-2001)

Linas Marijus Zaikauskas próbował nawiązywać do tradycji wyznaczonej przez Z. Wojdana. Wystawiano tu bajki dla dzieci, klasykę polską (W małym dworku) i światową (Król Lear), komedię muzyczną (Pani prezesowa), dramat współczesny (Od czasu do czasu, Położna), dążąc do zaspokojenia różnorakich potrzeb estetycznych publiczności radomskiej. Teatr w tym okresie przeżywał kryzys, szczególnie frekwencyjny. Zapoczątkowana przez W. Kępczyńskiego formuła teatru otwartego znalazła ślad w kontynuacji Międzynarodowego Festiwalu Gombrowiczowskiego i organizacji Międzynarodowego Forum Twórczości Kobiet.

Dorota Kolano

 
 

Dyrekcja Adama Sroki (2001 – 2007)

Okres dyrekcji Adama Sroki to czas, kiedy na radomskiej scenie wyraźnym akcentem zaznaczyła się najnowsza dramaturgia polska i obca. Efektem tego „mocnego wejścia" stał się Festiwal „Radom Odważny" - cykliczna impreza organizowana teatrze od 2002 r., stawiająca sobie za cel promocję współczesnego dramatu. Obok sztuk współczesnych „znakiem rozpoznawczym" teatru Adama Sroki były - noszące nierzadko znamiona teatralnych eksperymentów - współczesne reinterpretacje tekstów klasycznych, by wspomnieć chociażby „Odprawę posłów greckich", „Mojrę", „Szachy", „Siedmiu przeciw Tebom", „Ślub - akt podróżny" czy "Trans -Atlantyk. Projekt".

ak

 

 
 

Dyrekcja Zbigniewa Rybki (2008 -

Od lutego 2008 r. dyrektorem Teatru Powszechnego jest Zbigniew Rybka.

 
statystyka